Η τηλεργασία ως ευέλικτη μορφή εργασίας! Ήρθε για να μείνει;

Η τηλεργασία ως ευέλικτη μορφή εργασίας! Ήρθε για να μείνει;

Παρατηρούμε ότι το τελευταίο διάστημα με αφορμή το γεγονός της πανδημίας του κορωνοϊου, οι εργασιακές σχέσεις παίρνουν άλλη μορφή και προσαρμόζονται  έτσι ώστε να ανταπεξέλθουν στις κατεπείγουσες συνθήκες. Μια από τις βασικές αυτές αλλαγές, εν μέσω τουlockdown, ήταν και η εντατικότερη χρήση της τηλεργασίας ως μορφής παροχής εργασίας.

Ωστόσο διερωτόμαστε, η μορφή αυτή εργασίας εφαρμόστηκε απλώς αυτό το διάστημα ως εργαλείο για την εξυπηρέτηση και  προσαρμογή στις υπάρχουσες συνθήκες του κορωνοϊου ή θα αποτελέσει μια μορφή απασχόλησης την οποία πολλές επιχειρήσεις πλέον θα συνεχίσουν να εφαρμόζουν, εκμεταλλευόμενες τα θετικά της.Με βάση αυτούς του προβληματισμούς ενδιαφέρον είναι να μάθουμε λίγα πράγματα για την τηλεργασία, αλλά και για τα οφέλη και τους κινδύνους που την συνοδεύουν.

Η τηλεργασία είναι μια μορφή οργάνωσης ή/και εκτέλεσης εργασίας που χρησιμοποιεί τεχνολογίες πληροφορικής, βάσει μιας σύμβασης ή σχέσης εργασίας, όπου μια εργασία που θα μπορούσε επίσης να εκτελεστεί στις εγκαταστάσεις του εργοδότη εκτελείται κανονικά εκτός αυτών των εγκαταστάσεων (ΕΓΣΣΕ 2006 – 2007; Eurofound, 2010).

Στη χώρα μας, νομοθετική μνεία στην τηλεργασία συναντάται στον ν. 2639/1998. Συγκεκριμένα το άρθρο 1 «Ειδικές μορφές απασχόλησης». προβλέπει ότι: «Η συμφωνία μεταξύ εργοδότη και απασχολούμενου για παροχή υπηρεσιών ή έργου, για ορισμένο ή αόριστο χρόνο, ιδίως στις περιπτώσεις αμοιβής κατά μονάδα εργασίας (φασόν), τηλεργασίας, κατ` οίκον απασχόλησης, τεκμαίρεται ότι υποκρύπτει σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, εφόσον η εργασία παρέχεται αυτοπροσώπως, αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στον ίδιο εργοδότη για εννέα (9) συνεχείς μήνες».

Από την παραπάνω διάταξη παρατηρούμε ότι θεμελιώνεται τεκμήριο υπέρ της ύπαρξης σχέσεως εξαρτημένης εργασίας μεταξύ του εργαζόμενου που παρέχει την εργασία του μέσω ηλεκτρονικών μέσων και του εργοδότη. Ο χαρακτηρισμός της εργασιακής σχέσης ως εξαρτημένης δεν στερείται συνεπειών, καθώς μέσω αυτού προσφέρεται στον εργαζόμενο η αντίστοιχη νομοθετική προστασία.

Όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας, οι τηλεργαζόμενοι απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα, που διασφαλίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία και τις συλλογικές συμβάσεις για συγκρίσιμους εργαζόμενους μέσα στις εγκαταστάσεις της επιχείρησης. Ωστόσο, για να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες της τηλεργασίας μπορεί να χρειαστούν ειδικές συμπληρωματικές συλλογικές ή ατομικές συμβάσεις.

Η εισαγωγή της τηλεργασίας στις επιχειρήσεις συνοδεύεται από αλλαγές σε τεχνολογικό, εργασιακό και οργανωτικό επίπεδο που υπό προϋποθέσεις μπορούν να επενεργήσουν θετικά στις ανάγκες και τις επιθυμίες του σύγχρονου εργαζόμενου (Ρομπόλης και Δημουλάς, 1998; ILO 2019).

Πέρα όμως από τα αυτονόητα οφέλη που παρέχει η τηλεργασία κάποια από τα οποία είναι η μεγαλύτερη ευελιξία σχετικά με το χρόνο και τη δομή της εργασίας, η στενότερη διασύνδεση κατοικίας και εργασίας, η εξοικονόμηση του χρόνου μετάβασης από και προς την εργασία, υπάρχουν και κάποια σημεία τα οποία δημιουργούν έντονο προβληματισμό.

Ειδικότερα, η εφαρμογή της τηλεργασίας, εμπεριέχει κινδύνους για τον εργαζόμενο όπως επισημαίνεται από μελέτες (Ρομπόλης και Δημουλάς, 1998; ILO 2019). Οι κύριοι κίνδυνοι συνοψίζονται παρακάτω:

  • Απώλεια της μισθωτής σχέσης και των σχετικών αμοιβών, ωφελειών και προστασίας, καθώς το εργασιακό ωράριο είναι αρκετά ρευστό.
  • Κοινωνική και επαγγελματική αποξένωση, γεγονός το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία στις μέρες μας, καθώς μέσω της χρήσης της τεχνολογίας παρατηρείται η κοινωνική αλλοτρίωση των ατόμων.
  • Λιγότερο ενδιαφέρουσα εργασία και αυξανόμενη μονοτονία.

Η παραμονή στο ίδιο περιβάλλον για πολλές ώρες αλλά και η ταύτιση του οικιακού χώρου με τον εργασιακό δεν στερείται συνεπειών καθώς αυξάνονται τις ώρες παραμονής στο σπίτι.

  • Αυξανόμενο στρες.

Τις περισσότερες φορές κατά την διάρκεια της τηλεργασίας, ο εργαζόμενος καλείται να οργανώνει και να ελέγχει το πρόγραμμα, τους ρυθμούς και τον χρόνο εργασίας μόνος του, γεγονός το οποίο δημιουργεί αυξημένες απαιτήσεις και κατ’ επέκταση αυξημένο εργασιακό στρες.

  • Προδιαγραφές υγιεινής και ασφάλειας και εφαρμογή τους.

Σημαντικό ζήτημα που χρήζει περαιτέρω έρευνας είναι η αναπροσαρμογή της έννοιας του εργατικού ατυχήματος στα πλαίσια της τηλεργασίας, αφού πλέον τόπος παροχής της εργασίας είναι το σπίτι. Θα είναι άραγε εργατικό ατύχημα αν ο εργαζόμενος εντός του ωραρίου της τηλεργασίας και στα πλαίσια του διαλείμματος σπάσει το πόδι του ενώ πάει να πιεί νερό; Στο παρόν άρθρο θα αρκεστούμε να αναφέρουμε ότι είναι απαραίτητη η διαμόρφωση ενός στέρεου νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του μισθωτού από εργατικά ατυχήματα στις νέες ευέλικτες μορφές εργασίας που παρέχονται μέσω της τεχνολογίας, όπως η τηλεργασία.

  • Αντιπροσώπευση εργαζόμενων και συνδικαλιστική συμμετοχή.

Το γεγονός ότι ο τόπος παροχής της τηλεργασίας είναι το σπίτι έχει άμεσες συνέπειες και στην συλλογική αυτονομία των εργαζομένων. Ειδικότερα, δεν θα υπάρχει έντονη η συσπείρωση των εργαζομένων καθώς αυτοί πλέον θα επικοινωνούν εν ώρα εργασίας μόνο τηλεφωνικά. Η απώλεια της φυσικής παρουσίας θα δυσκολεύσει την διεξαγωγή συζητήσεων γεγονός που θα επηρεάσει άμεσα την οργάνωση των κοινών στόχων των εργαζομένων. Σημαντικό επίσης ζήτημα που ανακύπτει  είναι η τροπή του θεσμού της απεργίας και οι νέες μορφές που αυτός θα πρέπει να πάρει.

  • Διεύρυνση ωραρίου και εντατικοποίηση εργασίας.
  • Ζητήματα εξισορρόπησης μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής.

Τα όρια μεταξύ της προσωπικής και επαγγελματικής ζωής θα είναι στενά, καθώς στην κυριολεξία θα παίρνει ο εργαζόμενος της δουλεία στο σπίτι του. Το γεγονός αυτός θα δημιουργεί την ανάγκη να υπάρχει οπωσδήποτε ένας χώρος στο σπίτι ειδικά προσαρμοσμένος και με τον κατάλληλο εξοπλισμό για την παροχή της εργασίας. Επίσης είναι αναγκαία η σωστή διαχείριση των προσωπικών σχέσεων με τα άτομα τα οποία θα είναι στην ίδια στέγη.

Σε κάθε περίπτωση, εδραίωση της μορφής αυτής εργασίας θα αποτελέσει αντικείμενο πολλών αναλύσεων και ερευνών καθώς διαμορφώνεται μια διαφορετική σχέση εξάρτησης η οποία έχει ως αποτέλεσμα τον επαναπροσδιορισμό τον εννοιών του χρόνου εργασίας, της έννοια της ανάπαυσης αλλά εγείρει και πολλά ζητήματα γύρω από το εργατικό ατύχημα. Ήρθε λοιπόν η τηλεργασία για να μείνει; Μένει να αναμείνουμε τις εξελίξεις του επόμενου διαστήματος.

Συντάκτης: Αγγελίδου Σμαρώ,

Ασκούμενη Δικηγόρος Θεσσαλονίκης

ΠΜΣ Εργατικού, Αστικού και Δικονομικού Δικαίου, ΑΠΘ.